PB L 166 van 20110624, blz. 28

Uitvoeringsbesluit van de Commissie van 24 juni 2011 tot vrijstelling van de exploratie naar en exploitatie van aardolie en aardgas in Italië van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (Kennisgeving geschied onder nummer C(2011) 4253) (Slechts de tekst in de Italiaanse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (2011/372/EU)

DE EUROPESE COMMISSIE,

Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie,

Gezien Richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad van 31 maart 2004 houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten1, en met name artikel 30, leden 5 en 6,

Overwegende hetgeen volgt:

I.FEITEN

(1) Op 23 maart 2011 heeft Assomineraria (de Italiaanse Associatie van mijnbouw- en olie-industrie) bij e-mail een verzoek overeenkomstig artikel 30, lid 5, van Richtlijn 2004/17/EG gericht tot de Commissie. Overeenkomstig artikel 30, lid 5, eerste alinea, heeft de Commissie de Italiaanse autoriteiten daarvan bij brief van 1 april 2011 in kennis gesteld, waarop genoemde autoriteiten op 19 april 2011 hebben geantwoord. Het door Assomineraria ingediende verzoek heeft betrekking op de exploratie naar en productie van aardolie in Italië. In overeenstemming met vorige concentratiebeschikkingen van de Commissie2, zijn in het verzoek twee onderscheiden activiteiten beschreven, namelijk:

(2) Overeenkomstig bovengenoemde beschikkingen van de Commissie wordt „productie” voor de doeleinden van dit besluit ook geacht „ontwikkeling” in te houden, d.w.z. het opzetten van een gedegen infrastructuur voor toekomstige productie (olieplatforms, pijpleidingen, terminals, enz.). Voorts vormt overeenkomstig de bestaande Commissiepraktijk „de ontwikkeling, de productie en de verkoop van ruwe olie […] een relevante productmarkt.”3 Voor de doeleinden van dit besluit wordt „productie” derhalve ook geacht zowel „ontwikkeling” in te houden als de (eerste) verkoop van aardolie.

(3) Assomineraria is een handelsassociatie die in deze context handelt namens de voornaamste ondernemingen die actief zijn in de sector van de exploratie naar en productie van koolwaterstoffen in Italië. De vier voornaamste bij de associatie aangesloten ondernemingen zijn ENI SpA, Edison SpA, Shell Italia E&P SpA en Total E&P Italia SpA.

II.RECHTSKADER

(4) Bij artikel 30 van Richtlijn 2004/17/EG is bepaald dat opdrachten voor activiteiten waarop Richtlijn 2004/17/EG van toepassing is, niet onder deze richtlijn vallen indien die activiteit in de lidstaat waarin zij wordt uitgeoefend rechtstreeks aan mededinging blootstaat op marktgebieden tot welke de toegang niet beperkt is. De rechtstreekse blootstelling aan mededinging wordt getoetst aan de hand van objectieve criteria, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke kenmerken van de betrokken sector. De toegang tot een markt wordt als niet-beperkt beschouwd indien de lidstaat de desbetreffende EU-wetgeving tot openstelling van een bepaalde (deel)sector ten uitvoer heeft gelegd en heeft toegepast.

(5) Aangezien Italië Richtlijn 94/22/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 betreffende de voorwaarden voor het verlenen en het gebruikmaken van vergunningen voor de prospectie, de exploratie en de productie van koolwaterstoffen4 ten uitvoer heeft gelegd en heeft toegepast, dient de toegang tot de markt als niet-beperkt te worden beschouwd in de zin van artikel 30, lid 3, eerste alinea, van Richtlijn 2004/17/EG. De rechtstreekse blootstelling aan de mededinging in een specifieke markt moet worden geëvalueerd op basis van verscheidene criteria, waarvan geen noodzakelijkerwijs en op zich beslissend is.

(6) Wanneer wordt beoordeeld of de relevante exploitanten rechtstreeks aan mededinging blootstaan op de markten waarop dit besluit betrekking heeft, vormen het marktaandeel van de voornaamste spelers en de concentratiegraad op de markten in kwestie de te hanteren criteria. Aangezien de voorwaarden verschillen voor de onderscheiden activiteiten waarop dit besluit betrekking heeft, moet bij de desbetreffende evaluatie rekening worden gehouden met de verschillende situaties op de onderscheiden activiteiten/markten.

(7) Dit besluit laat de toepassing van de mededingingsregels onverlet.

III.BEOORDELING

(8) Elk van de twee activiteiten waarop dit verzoek betrekking heeft (exploratie naar aardolie en aardgas, productie van aardolie) werden in de vorige Commissiebeschikkingen, waarnaar is verwezen in overwegingen 1 en 2, als afzonderlijke productmarkten beschouwd. Zij moeten derhalve afzonderlijk worden bekeken.

De exploratie naar aardolie en aardgas

(9) Overeenkomstig de gevestigde praktijk van de Commissie5 vormt de exploratie naar olie en aardgas één relevante productmarkt aangezien het van te voren onmogelijk is te bepalen of de exploratie zal resulteren in het vinden van aardolie, dan wel aardgas. Op de exploratiemarkt verkrijgen exploratieondernemingen exploratievergunningen die door de „gastlanden” doorgaans via een biedprocedure worden toegekend6. Overeenkomstig diezelfde gevestigde praktijk van de Commissie is bovendien vastgesteld dat de relevante geografische markt mondiaal is. Aangezien er geen aanwijzingen zijn dat de marktomschrijving in dit geval anders zou zijn, blijft zij gelden voor de doeleinden van dit besluit.

(10) Er kunnen drie manieren worden onderscheiden om het marktaandeel te meten van de partijen die op exploratiegebied actief zijn: kapitaaluitgaven, bewezen reserves en verwachte productie. Gezien de grote verschillen tussen de vereiste investeringsniveaus in de onderscheiden geografische gebieden zijn de kapitaaluitgaven geen geschikte parameter gebleken om het marktaandeel van desbetreffende partijen te meten. Er zijn bijvoorbeeld grotere investeringen vereist voor exploratieactiviteiten naar olie en gas in de Noordzee dan in bijv. het Midden-Oosten.

(11) Er worden typisch twee andere parameters gebruikt om het marktaandeel van de marktdeelnemers binnen deze sector te evalueren, namelijk hun aandeel in de bewezen reserves en in de verwachte productie7.

(12) Overeenkomstig de beschikbare informatie bedroegen de wereldwijde gecombineerde bewezen olie- en gasreserves op 31 december 2009 in het totaal 385,58 miljard standaard kubieke meter olie-equivalent (hierna „Sm3 o. e.”)8. Op 1 januari 2010 bedroegen de gecombineerde bewezen olie- en gasreserves in Italië een weinig meer dan 0,205 miljard Sm3 o. e9, of iets meer dan 0,05 %. Het aandeel daarin van de afzonderlijke in Italië actieve contractanten is noodzakelijkerwijze zelfs kleiner. Overeenkomstig de beschikbare informatie bestaat er een directe correlatie tussen de bewezen olie- en gasreserves en de verwachte toekomstige productie. Niets in de beschikbare informatie wijst er derhalve op dat het marktaandeel van de afzonderlijke in Italië actieve contractanten wezenlijk verschillend zal zijn wanneer wordt gekeken naar de verwachte productie dan wanneer wordt gekeken naar het aandeel in de bewezen reserves. Gezien het verband tussen de bewezen reserves en de feitelijke productie geven deze cijfers een indicatie van de mededinging op de desbetreffende markten.

(13) De exploratiemarkt is weinig geconcentreerd. Afgezien van ondernemingen in staatsbezit, wordt de markt gekenmerkt door de aanwezigheid van internationale verticaal geïntegreerde particuliere spelers, de zogenaamde „super majors” (BP, ExxonMobil en Shell), alsmede door een aantal zogenaamde „majors”. Deze elementen wijzen op rechtstreekse blootstelling aan mededinging.

De productie van aardolie

(14) Overeenkomstig de gevestigde Commissiepraktijk10 is de ontwikkeling, de productie en de verkoop van (ruwe) aardolie een afzonderlijke productmarkt met een wereldwijde geografische omvang. Aangezien er geen aanwijzingen zijn dat de marktomschrijving in dit geval anders is, blijft zij gelden voor de doeleinden van dit besluit.

(15) Overeenkomstig de beschikbare informatie11 bedroeg de totale mondiale dagproductie van aardolie 79,948 miljoen vaten in 2009. In datzelfde jaar werden in Italië een totaal van 0,095 miljoen vaten per dag geproduceerd, wat dit land een marktaandeel gaf van 0,11 %. Als wordt gekeken naar het aandeel, in 2009, van de afzonderlijke contractanten in Italië is de situatie de volgende: met een wereldwijde productie van 1.007 duizend12 vaten per dag heeft ENI een aandeel van 1,26 % in de wereldwijde olieproductie; de wereldwijde productie van Shell van 1.581 duizend vaten olie per dag13 geeft deze onderneming een marktaandeel van 1,98 % in de wereldwijde olieproductie; Total heeft een wereldwijde productie van 1.381 duizend vaten olie per dag14 wat de onderneming een marktaandeel geeft van 1,73 % in de olieproductie wereldwijd; Edison ten slotte heeft een wereldwijde productie van 5 duizend vaten olie per dag15 wat deze onderneming een marktaandeel geeft van 0,006 % in de wereldwijde olieproductie.

(16) Voor de doeleinden van deze analyse is het belangrijk te kijken naar de graad van concentratie op de relevante markt als geheel. In dit verband merkt de Commissie op dat de markt voor de productie van ruwe aardolie wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van grote ondernemingen in staatsbezit en door drie internationale verticaal geïntegreerde particuliere spelers (de zogenaamde „super majors”, BP, ExxonMobil en Shell, waarvan het aandeel in de olieproductie in 2009 respectievelijk 3,2 %, 3,0 % en 2,0 % bedroeg16), alsmede door een aantal zogenaamde „majors”17. Deze elementen wijzen erop dat de markt verscheidene spelers omvat waartussen rechtstreekse blootstelling aan mededinging kan worden verondersteld.

IV.CONCLUSIES

(17) Gezien de elementen die werden onderzocht in de overwegingen 8 t/m 16 moet de voorwaarde rechtstreeks bloot te staan aan mededinging, zoals neergelegd in artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG, als vervuld worden beschouwd in Italië voor wat de volgende diensten betreft:

(18) Aangezien de voorwaarde van niet-beperkte toegang tot de markt als vervuld kan worden beschouwd, is Richtlijn 2004/17/EG niet van toepassing wanneer aanbestedende diensten opdrachten gunnen die bedoeld zijn om de uitvoering in Italië van de in de punten a) en b) van overweging 17 bedoelde diensten mogelijk te maken, noch wanneer prijsvragen worden georganiseerd voor de uitvoering van dergelijke activiteiten in deze geografische gebieden.

(19) Overeenkomstig de aanvraag produceren de meeste exploitatievelden in Italië zowel aardolie als aardgas, in verschillende percentages18. De productie van aardgas maakt geen deel uit van het onderhavige verzoek tot ontheffing en voor deze sector blijft het bepaalde in Richtlijn 2004/17/EG van toepassing. In deze context wordt eraan herinnerd dat opdrachten die betrekking hebben op verscheidene activiteiten worden behandeld overeenkomstig artikel 9 van Richtlijn 2004/17/EG. Dit houdt in dat wanneer een aanbestedende dienst een aanbesteding uitschrijft in een „gemengde” procedure, dat wil zeggen een aanbesteding ter ondersteuning van de uitvoering van beide activiteiten, zowel activiteiten die zijn uitgezonderd van de toepassing van Richtlijn 2004/17/EG als activiteiten waarvoor geen ontheffing geldt, er moet worden gekeken naar de activiteiten waarvoor de aanbesteding in de eerste plaats bedoeld is. In het geval van een dergelijke gemengde aanbesteding waarvan het doel voornamelijk de ondersteuning van de productie van aardgas is, geldt het bepaalde in Richtlijn 2004/17/EG. Als het objectief gezien onmogelijk is vast te stellen voor welke activiteit de opdracht in de eerste plaats bedoeld is, wordt de opdracht gegund overeenkomstig de regels die zijn omschreven in artikel 9, leden 2 en 3, van Richtlijn 2004/17/EG.

(20) Dit besluit is gegrond op de juridische en feitelijke situatie van maart 2011 tot en met april 2011 zoals die naar voren komt uit de door Assomineraria, de BP Statistical Review of World Energy 2010 en de Italiaanse autoriteiten ingediende informatie. Het kan worden herzien wanneer een aanmerkelijke wijziging van de juridische en feitelijke situatie met zich meebrengt dat niet langer aan de voorwaarden voor de toepasselijkheid van artikel 30, lid 1, van Richtlijn 2004/17/EG is voldaan.

(21) De in dit besluit vervatte maatregelen zijn in overeenstemming met het advies van het Raadgevend Comité inzake overheidsopdrachten,

HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:

Artikel 1

Richtlijn 2004/17/EG is niet van toepassing op opdrachten die door de aanbestedende diensten worden gegund en die bedoeld zijn om de volgende in Italië uit te voeren diensten mogelijk te maken:

  1. a) de exploratie naar aardolie en aardgas, en
  2. b) de productie van aardolie.

Artikel 2

Dit besluit is gericht tot de Italiaanse Republiek.
Gedaan te Brussel, 24 juni 2011.

Voor de Commissie

Michel Barnier

Lid van de Commissie


  1. PB L 134 van 30.4.2004, blz. 1.

    (terug)
  2. Zie met name Beschikking 2004/284/EG van de Commissie van 29 september 1999 waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en met de werking van de EER-overeenkomst wordt verklaard (Zaak nr. IV/M.1383 — ExxonMobil) en daaropvolgende beschikkingen, onder meer de beschikking van de Commissie van 3 mei 2007 waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt wordt verklaard (Zaak nr. COMP/M.4545 — STATOIL/HYDRO) op grond van Verordening (EEG) nr. 139/2004.

    (terug)
  3. Zie onder meer Beschikking 2001/45/EG van de Commissie van 29 september 1999 waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt en de EER-overeenkomst wordt verklaard (Zaak nr. IV/M.1532. BP Amoco/Arco), punt 14.

    (terug)
  4. PB L 164 van 30.6.1994, blz. 3.

    (terug)
  5. Zie met name de bovengenoemde ExxonMobil-beschikking en, meer recentelijk, de beschikking van de Commissie van 19 november 2007 waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt wordt verklaard op grond van Verordening (EEG) nr. 139/2004 van de Raad (Zaak nr. COMP/M.4934 — KAZMUNAIGAZ/ROMPETROL).

    (terug)
  6. M.1532 BP Amoco/Arco, punten 9 en 10.

    (terug)
  7. Zie met name de bovengenoemde ExxonMobil-beschikking (punten 25 en 27).

    (terug)
  8. Zie punt 5.2.1 van de aanvraag en de daarin aangehaalde bronnen, in het bijzonder de BP Statistical Review of World Energy van juni 2010, hierna de „2010 BP Statistics” genoemd, die bij de aanvraag is gevoegd. Met de Canadese teerzanden werd geen rekening gehouden om redenen van consistentie met vorige artikel 30-beschikkingen.

    (terug)
  9. Overeenkomstig de „2010 BP Statistics”, blz. 8.

    (terug)
  10. Zie met name de bovengenoemde ExxonMobil-beschikkingen en, meer recentelijk, de beschikking van de Commissie van 19 november 2007 waarbij een concentratie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt wordt verklaard op grond van Verordening (EEG) nr. 139/2004 van de Raad (Zaak nr. COMP/M.4934 — KAZMUNAIGAZ/ROMPETROL).

    (terug)
  11. Zie blz. 8 van de bij het verzoek gevoegde „2010 BP Statistics”.

    (terug)
  12. Waarvan 56 duizend vaten per dag dagelijks worden geproduceerd in Italië.

    (terug)
  13. Waarvan 30 duizend vaten per dag dagelijks worden geproduceerd in Italië.

    (terug)
  14. Total produceert geen olie in Italië.

    (terug)
  15. De gehele olieproductie van Edison vindt plaats in Italië.

    (terug)
  16. Zie punt 5.2.3 van de aanvraag, blz. 18.

    (terug)
  17. Zoals Total, Chevron, Eni en Conoco, waarvan het marktaandeel kleiner is dan dat van de super majors.

    (terug)
  18. Zie punt 2.1 van de aanvraag.

    (terug)